كاردى در كوهان ، شتر زند تا خون به او فرود آيد و يك پاى نعل به آن خون ملطَّخ كند و در گردن شتر فگند ، و اين آن كس كند كه حجّ قارن كند ، من حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ( 1 ) ، و [ اين ] ( 2 ) قول موافق مذهب ماست ، * ( ذلِكَ لِتَعْلَمُوا ) * ، أى انّما فعل ذلك لتعلموا ، اين براى آن كرد تا بدانى كه خداى تعالى داند آنچه در آسمان و زمين است و آن كه خدا به همه چيزى داناست . اگر گويند : اين چه نسبت دارد با آنچه در مقدّمهء آيت برفت ( 3 ) ؟ گوييم از اين چند جواب است : يكى آن كه قديم تعالى در اوّل اين سوره قصّهء موسى و عيسى و تورات و انجيل و احكام آن بگفت و اخبار امم سالفه ، و از آن هيچ رسول ما نشنيده بود از كس و نديده بود ( 4 ) و در كتابى نخوانده بود ، و كس در عصر او نديده بود ، باز نمود كه اين اخبار بر اين وجه كه موافق مخبر بود جز عالم ( 5 ) نداند كه ( 6 ) به همه چيز ( 7 ) عالم باشد . جواب ديگر آن است كه : خداى تعالى پيش از آن كه آنچه در اين آيت گفت من جعل الكعبة البيت الحرام قياما للنّاس ، و هدى و قلايد و احكام شرع و آنچه نهاد در باب مصالح دين و دنيا از آن سبب كرد كه مصالح بندگان در آن شناخت و مصالح آن داند كه عواقب داند ، و عالم باشد به آنچه در آسمان و زمين است و به همه چيز عالم باشد . جواب ديگر آن است كه : خداى تعالى پيش از آن كه ايشان را آفريد دانست كه ايشان ظلم و قتل و غارت خواهند كردن ( 8 ) بر يكديگر از سنّت ابراهيم - عليه السّلام - و شريعت مصطفى - صلَّى اللَّه عليه و آله - چنان نهاد كه آن خانه و پيرامن آن و ماه‌هاى حرام محترم و محرّم باشند كه كسى در او غارت و قتل نكند ، و هر كه در آن جا شود ايمن باشد به همه چيزى . * ( اعْلَمُوا أَنَّ اللَّه شَدِيدُ الْعِقابِ وَأَنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ، حق تعالى در اين آيت

--> ( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 196 . ( 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 3 ) . وز ، لت ، مر : رفت . ( 4 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : نديده بود و از كسى نشنيده بود . ( 5 ) . مج ، مت ، وز ، لب ، مر : عالمى . ( 6 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر او . ( 7 ) . آج ، لب : چيزها . ( 8 ) . لت : كند ، مر : خواهند كرد .